مریم طایفه سلطانخانی مدیریت زنبور.نت کارشناس پرورش زنبور عسل
Send
امروز: ۱۳۹۷/۰۲/۰۱
مهمترین عناوین
زنبور.نت > دنیای زنبورداری > گرده افشانی > دورنمای گرده افشانی زنبور

دورنمای گرده افشانی زنبور

‫از آنجایی که گرده افشانی مناسب، عملکرد و کیفیت میوه را افزایش‬ ‫می‌دهد، کشاورزان از دیرباز به این پدیده علاقمند بودند.

تمدن‌های‬ ‫قدیمی‌خاورمیانه، حداقل در مفهوم عملی اهمیت گرده افشانی را درک‬ ‫کردند. آشوری ها ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد به گرده افشانی دستی درختان‬ ‫خرما اشاره می‌کنند. آموس نبی (‪(Amos‬ در قرن هشتم قبل از میلاد گرده افشانی انجیر برگ چناری را انجام می‌دهد که هم اکنون‬ ‫نیز این روش مرسوم است و در آن انجیرهای ضعیف گرده افشانی شده‬ ‫به طور دستی شکافته می‌شوند تا باعث رسیدن میوه شوند.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

امروزه۹۰% سرانه ملی عرضه غذای جهانی با ۸۲ کالا تأمین می‌شود که‬ ‫می‌توان آنها را به گونه‌های گیاهی نسبت داد و ۲۸۰ کالای عمومی‌(مانند‬ ‫روغن‌های هیدروژنه) که نمی‌توان آنها را به گونه خاصی اختصاص داد.‬ ‫زنبورها ‌گرده افشانی ۶۳ گونه (۷۷%) از ۸۲ گونه را انجام می‌دهند. ارزش‬ ‫افزوده گرده افشانی هنگامی‌مشخص خواهد شد که تعداد گیاهانی را که‬ ‫توسط زنبورها ‌گرده افشانی می‌شوند، برآورد شود و مقادیر زیادی را که‬ ‫به تغذیه حیوانی و در نهایت به گوشت، تخم مرغ و محصولات دامی‬ ‫تبدیل می‌شود، در نظر بگیریم.

یک برآورد معمولی، احتمالا ًدقیق نشان‬ ‫می‌دهد که یک سوم جیره انسانی را می‌توان بطور مستقیم یا غیر مستقیم‬ ‫به ‌گرده افشانی زنبورها نسبت داد. این برآورد احتمالا ً در مورد جیره‬ ‫انسان در کشورهای پیشرفته دقیق‌تر است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

اگرچه ‌گرده افشانی غلات توسط باد بخش عظیمی ‌از جیره انسان را‬ ‫تشکیل می‌دهد، محصولات ‌گرده افشانی شده با حشرات اغلب به مفهوم‬ ‫تفاوت بین خوردن برای بقا یا خوردن برای لذت است. محصولات گرده افشانی شده به وسیله حشرات در سطح زیر کشت پایین‌، محصولات‬ ‫ارزشمند هستند که میلیون‌ها دلار به اقتصاد کشاورزی محلی تزریق‬ ‫می‌کنند. آنها گیاهان مرتعی (‪(Forage plant‬ هستند که سوخت تولید‬ ‫حیوانات اهلی به شمار می‌روند. برای پی بردن به ارزش ‌گرده افشانی‬ ‫حشرات (زنبورها)، لازم است تنها به زندگی بدون گوشت، بستنی،‬ ‫ترشیجات، شیرینی‌جات… و هندوانه فکر کنیم.‬

سطح زیر کشت محصولاتی که توسط زنبورها ‌گرده افشانی می‌شوند،‬ ‫در بسیاری از کشورهای پیشرفته در حال افزایش است. در کانادا بیش از ۱۷% زمین کشت شده به گیاهانی اختصاص دارد که بطور کامل یا بطور‬ ‫بخشی، توسط حشرات، ‌گرده افشانی می‌شوند. اگر کشورهای در حال‬ ‫توسعه از این روش پیروی کنند، ما می‌توانیم تقاضای فزاینده غیر قابل‬ ‫پیش‌بینی را برای ‌گرده افشانی توسط زنبورها در قرن ۲۱ انتظار داشته‬ ‫باشیم.‬‬

حدود ۱۳۰ گیاه زراعی (کشاورزی) در آمریکا توسط زنبورها گرده افشانی می‌شوند ‬و ارزش سالیانه ‌گرده افشانی‬ ‫توسط زنبور عسل به کشاورزی آمریکا به بیش از ۹ بیلیون دلار برآورد‬ ‫شده است. ‬

‫یک مطالعه بعدی با محافظه کاری بیشتر و در نظر گرفتن زنبورهای‬ ‫مدیریت نشده ارزش کار زنبور عسل را بین ۱/۶ تا ۵/۷ بیلیون دلار‬ ‫برآورد کرد ‬سود سالیانه‬ ‫‌گرده افشانی زنبور عسل در کانادا ۴۴۳ میلیون دلار کانادایی برآورد‬ ‫می‌شود و بیش از ۴۷۰۰۰ مورد اجاره کلنی در هر سال در آن کشور‬ ‫انجام می‌شود. هر دلار مصرف شده برای اجاره در ایالت کِبک  ‫۱۴ دلار کانادا برای ‪  blueberries‬و ۱۹۲ دلار برای سیب برگشت سرمایه‬ ‫دارد.

در انگلستان دست کم ۳۹ محصول برای تولید میوه یا بذر کشت می‌شود که‬ ‫با حشرات ‌گرده افشانی می‌شوند. زنبورهای عسل و مخملی بیشتر حشرات‬ ‫بازدید کننده این محصولات را تشکیل می‌دهند. در یک تجزیه و تحلیل، ۱۳ ‫محصول زراعی عمده و دو محصول گلخانه‌ای، ارزش سالیانه ‌گرده افشانی‬ ‫توسط حشرات در انگلستان ۲۰۲ میلیون پوند برآورد شد و بخش مربوط‬ ‫به زنبور عسل در محصولات زراعی ۱۳۷/۸ میلیون پوند برآورد می‌شود.

در بررسی ۳۰ گیاه، مهمترین از نظر بازدید حشرات در کشورهای‬ ‫اتحادیه اروپا ‬ارزش سالیانه ‌گرده افشانی ‫گیاهان توسط حشرات در این اتحادیه را ۵ بیلیون یورو برآورد شده است‬ ‫که ۴/۳ بیلیون یوروی آن به زنبور عسل مربوط می‌شود.‬

درجه نیازمندی ویژه یک گیاه به ‌گرده افشانی با حشرات به شکل‬ ‫ظاهری گل، درجه خودگشنی خود گیاه، آرایش‬ ‫گل‌ها روی گیاه یا روی گیاهان مجاور بستگی دارد. گیاهانی که بیشترین‬ ‫وابستگی را به ‌گرده‌افشانی حشرات دارند، آنهایی هستند که دارای‬ ‫گل‌های جدای نر و ماده (‌یا گل‌های ناقص) هستند و روی گیاهان جدا‬ ‫یا یک گیاه ظاهر می‌شوند. در این موارد، حشرات به ویژه زنبورها، ناقلان‬ ‫مهم گرده هستند و دانه گرده را از گل‌های نر به گل‌های ماده منتقل‬ ‫می‌سازند.

میزان بالاتری از خود گشنی در گیاهانی با گل‌های دارای‬ ‫اندام‌های جنسی نر و ماده (گل‌های کامل) وجود دارد. بهر حال،‬ ‫زنبورداران اغلب ‌گرده افشانی را حتی در گل‌های کامل به حد مطلوب‬ ‫می‌رسانند. ‌گرده افشانی در سایر محصولات بویژه غالت، توسط باد و‬ ‫نیروی جاذبه انجام می‌شود که زنبور‌ها نقش کمی‌را ایفا می‌کنند.‬ ‫تا کنون ارزش و فواید زنبور و ‌گرده افشانی توسط حشرات را در‬ ‫سطح ملی یا قاره‌ای مورد بحث قرار داده‌ایم.

برای بکارگیری منافع گرده‌‫افشانی زنبور، موضوع باید توسط کشاورزان و زنبورداران درک شود. در‬ ‫آمریکای شمالی محققان با استفاده از یک جلب کننده مصنوعی زنبورهای‬ ‫عسل و مطلوب ساختن ‌گرده افشانی توسط زنبور عسل، موارد زیر را‬ ‫موجب شدند‌:

‫افزایش اندازه میوه گالبی معادل ۴۲۷-۱۶۲دلار آمریکایی در هر ایکر‬ ‫( ۱۰۵۵-۴۰۰ دلار در یک هکتار) و در نتیجه بالابردن درآمد باغدار.‬ ‫۱۴درصد افزایش در عملکرد  ‬انگور قرمزبا ۳۶۴ دلار‬ ‫آمریکا در هر ایکر یا ( ۸۸۰۴ دلار در هر هکتار) و افزایش درآمد زارع.‬ ‫۷% افزایش عملکرد (‪ (blueberry‬با ۳۹۹ دلار در هر ایکر (۹۸۶‬ ‫دلار در هکتار) و افزایش درآمد.

اجاره کلنی‌های زنبورعسل برای ‌گرده افشانی تجاری یکی از‬ ‫عناصر حیاتی و مهم منابع زنبورداری در بعضی از کشورهای پیشرفته‬ ‫است. یک بررسی منطقه ای صنعت زنبورداری در شمال غربی آمریکا‬ ‫نشان داد که بیش از ۶۰% درآمد ناخالص‬ ‫سالیانه زنبورداران از طریق اجاره کلنی‌ها در سال ۱۹۹۸ و ۷۲%  در سال‬ ‫۱۹۹۵حاصل شده است.‬ ‌

‫تقاضا برای کلنی‌ها‌ی زنبور از دهه ۱۹۹۰ افزایش یافته و بازار مناسبی‬ ‫را برای زنبورداران فراهم کرده است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ‫متوسط اجاره دریافتی به ازای هر کلنی از ۱۹/۲۵ دلار در سال ۱۹۹۲ به ۳۱/۵ دلار آمریکا در سال ۱۹۹۶رسید( ۶۴% افزایش). در‬ ‫همین دوره ۹۶-۹۲، متوسط درآمد سالیانه حاصل از اجاره کلنی با‬ ‫۲۴۶ % افزایش از ۳۷/۹۹۳ دلار در سال ۱۹۹۲ به ۶۲۵/ ۱۳۱ دلار در‬ ‫سال ۱۹۹۶ بالغ شد.‬ ‬

در مورد درختان میوه یا میوه خشک، ‌گرده افشانی می‌تواند آخرین‬ ‫شانس کشاورز برای افزایش عملکرد باشد. درجه و میزان ‌گرده افشانی‬ ‫است که بیشترین تعداد ممکن میوه‌ها را تعیین می‌کند. کلیه ورودی‌ها‬ ‫پس از ‌گرده افشانی، خواه تنظیم کننده‌های رشد‌، علف کش‌ها، قارچ‌‌‫کش‌ها یا حشره‌کش‌ها معمولاً برای افزایش عملکرد نیستند، بلکه از زیان‬ ‫جلوگیری می‌کنند.‬‬‌‬‬‬‬‬‬‬

‫به علت مزایای مطلوبیت عملکرد، ‌گرده افشانی توسط زنبور می‌تواند‬ ‫نقش مهمی ‌را در حفظ یک کشاورزی پایدار و سودمند با حداقل اختلال‬ ‫در محیط زیست ایفا کند. تغییر در عملیات کشاورزی که بطور قابل‬ ‫مالحظه میزان عملکرد را کاهش می‌دهد، این خطر را دارد که زمین بکر‬ ‫بیشتری را به زمین زراعی تبدیل کند تا کاهش عملکرد را جبران کند. بنابراین، ‌گرده افشانی مناسب زنبور و مطلوبیت عملکرد محصول‌،‬ ‫بخشی از سیاست مدیریت محیطی سالم است.‬ ‫‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

در خاتمه ارزش اقتصادی ‌گرده افشانی زنبورها فراتر از تولید کشاورزی‬ ‫است، زیرا زنبورها گیاهان غیر زراعی را نیز ‌گرده افشانی می‌کنند.‬ ‫زنبورها بیش از ۱۶% ازگیاهان گل دار را در جهان ‌گرده افشانی می‌کنند.‬ ‫‌گرده افشانی زنبورها، گیاهان بومی ‌و وارداتی را حفظ می‌کند که‬ ‫فرسایش را کنترل می‌کنند، محیط زندگی انسان را زیبا می‌کنند و ارزش‬ ‫دارایی‌ها را افزایش می‌دهند. زنبورها گیاهان بومی ‌را ‌گرده افشانی‬ ‫می‌کنند که غذای حیات وحش را تأمین می‌کنند که به عنوان اعضای‬ ‫اکوسیستم‌های طبیعی محلی، دارای ارزش ذاتی هستند.

منبع

منبع

  • احد صحراگرد، استاد حشره شناسی دانشگده کشاورزی گیلان
  •  Scot – 1995 -‬‬ ‫‪A guide to managing bees for crop pollination
  • Knutson – 1990 – Economic impacts of reduced chemical use
  • Burgett – 1999 – ‪Bee Pollination Survey

‬‬‬‬‬