مریم طایفه سلطانخانی مدیریت زنبور.نت کارشناس پرورش زنبور عسل
Send
امروز: ۱۳۹۷/۰۵/۲۷
مهمترین عناوین
زنبور.نت > دنیای زنبورداری > گرده افشانی > زنبورعسل‌ و گرده‌ افشانی‌ کیوی

زنبورعسل‌ و گرده‌ افشانی‌ کیوی

حشرات‌ گرده‌‌افشان‌ کننده‌ گل‌ کیوی‌ در نیوزیلند ضمن‌ بررسی‌‌های‌ به‌ عمل‌ آمده‌ ۱۵۰ گونه‌ حشره‌ مختلف‌ در گل‌های‌ کیوی‌ شناسایی‌ شده‌اند که‌ صرفاً سه‌ نوع‌ زنبورهای‌ بامبل، عسل‌ و بومی‌ به‌ میزان‌ قابل‌ توجهی‌ عمل‌ گرده‌ افشانی‌ را انجام‌ می‌‌دهند.

زنبورهای‌ بامبل‌ به‌ سبب‌ داشتن‌ موهای‌ زیاد و جثه‌ بزرگ‌ در هر بازدید ازگل‌های‌ کیوی‌ به‌ طور انفرادی‌ نسبت‌ به‌ زنبورهای‌ عسل‌ به‌ میزان‌ بیشتری‌ گرده‌ را منتقل‌ کرده‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ دارای‌ نقش‌ مؤثرتری‌ در گرده افشانی کیوی‌ می‌‌باشند. اما زنبورهای‌ عسل‌ به‌ دلیل‌ داشتن‌ میزبان‌های ‌متعدد، قابلیت‌ حمل‌ و نقل‌، دوره‌ فعالیت‌ طولانی‌، جمعیت‌ زیاد، شعاع‌ پرواز بیشتر، سازش‌ با انواع‌ شرایط آب‌ و هوایی‌، وابستگی‌ حیاتی‌ صرفاً به‌ گل‌، وفاداری‌ به‌ یک‌ گیاه‌، تاثیر کمتر سموم‌ نباتی‌ روی‌ آنها به‌دلیل‌ رفتارهای‌ خاص‌، عدم‌ آسیب‌رسانی‌ در دوران‌ زندگی‌ به‌ گیاه‌، قدرت‌ تولید و تکثیر بیشتر کماکان‌ بهترین‌ و مناسب‌ترین‌ گرده‌افشان‌ برای‌ گیاهان‌ به‌ شمار می‌‌روند.

مشاهدات‌ مزرعه‌ای‌ چند ساله‌ ‌روی‌ گل‌های‌ کیوی‌ در شمال‌ کشور نشان‌ می‌‌دهد کمتر گلی‌ از کیوی‌ پیدا می‌‌شود که‌ در آنها تریپس یافت‌ نشود. به‌ طوری‌ که‌ در بعضی‌ از گل‌ها تا ده‌ها عدد از این‌ حشره‌ مشاهده‌ می‌‌شود. هر چند درگل‌هایی‌ که‌ حالت‌ گرده‌ افشانی‌ مستقیم ‌دارند به‌ علت‌ تعداد زیاد تریپس‌ها تا حدودی‌ ارزش‌ گرده‌ افشانی‌ دارند اما در گیاه‌ کیوی‌ به‌ علت‌ دو پایگی ‌آن‌ و قدرت‌ پرواز کم‌ و ناچیز تریپس‌ از نظر گرده‌ افشانی‌ نمی‌‌توان‌ ارزش‌ چندانی‌ برای‌ آن‌ قائل‌ شد. همچنین‌ بررسی ‌ها نشان‌ می‌‌دهد که‌ تعداد زنبورهای‌ بامبل‌ در باغ‌های‌ کیوی‌ شمال‌ کشور بسیار کم‌ است‌ به‌ طوری‌ که‌ موردی‌ روی ‌بعضی‌ از درختان‌ دیده‌ می‌‌شود.

‌بررسی‌های‌ جی‌ و جی‌ در سال‌ ۱۹۸۵ در رابطه‌ با خصوصیات‌ رفتاری‌ زنبورعسل‌ روی‌ گل‌های‌ درختان‌ کیوی‌ نشان‌ داد که‌ بعضی‌ از زنبوران‌ گل‌های‌ نر و برخی‌ گل‌های‌ ماده‌ را انتخاب‌ می‌‌کنند اما بیشتر آنها تقریبا به‌ طور مساوی‌ گل‌های‌ نر و ماده‌ کیوی‌ را می‌‌بینند. ولی‌ آزمایش‌های‌ گودوین‌ در همان‌ سال‌ مشخص‌ کرد زنبورعسل‌ گل‌های‌ ماده‌ کیوی‌ را بر گل‌های‌ نر ترجیح ‌می‌‌دهد. علت‌ این‌ رفتار زنبورعسل‌ بستگی‌ به‌ ویژگی ‌های‌ نوع‌ گرده‌ گل‌های‌ کیوی‌ دارد. دانه‌های‌ گرده‌ ماده‌ چسبنده‌ است‌ و خیلی‌ راحت‌ در داخل‌ سبد گرده‌ زنبورعسل‌ قرار می‌‌گیرد. درحالی‌ که‌ عمل‌ انتقال‌دانه‌های‌ گرده‌ گل‌ نر به‌ داخل‌ سبد گرده‌ زنبورعسل‌ به‌ دلیل‌ خشک‌ بودن‌ آن‌ به‌ سختی‌ انجام‌ می‌شود.

او همچنین‌ اعلام‌ کرد که‌ ۸۹% از زنبوران‌ در یک‌ محموله‌ گرده‌ تنها یک‌ نوع‌ بار گرده‌ محموله‌ گرده‌ای‌که‌ دارای‌ رنگ‌ یکنواختی‌ باشد از یک‌ گیاه‌ بخصوص‌ جمع‌آوری‌ شده‌ باشد (بار گرده‌ خالص)‌ می‌گویند و ۱۱% بقیه‌ زنبوران‌ از هر دو نوع‌ گل‌ نر یا ماده‌ در محموله‌ خود گرده‌ دارند که‌ میزان‌ گرده‌ یکی‌ از گل‌های‌ نر یا ماده‌ غالب‌ می‌باشد و یا اینکه‌ تقریبا مساوی‌ است‌. در حالتی‌ که‌ محموله‌ گرده‌ زنبور چراگر صرفاً حاوی‌ یک‌ نوع‌ گرده‌ می‌باشد (نر یا ماده‌)، این‌ عمل‌ گویای‌ آن‌ است‌ که‌ گرده‌ افشانی‌ صورت‌نگرفته‌ است‌. اما به‌ هنگام‌ انتقال‌ دانه‌ گرده‌ به‌ کندو به‌ علت‌ تماس‌ بدنی‌ زنبوران‌ عسل‌ با هم‌ تعداد بسیار زیادی از انواع‌ دانه‌ گرده‌ درختان‌ نر و ماده‌ بین‌ زنبوران‌ عسل‌ مبادله‌ شده‌، که‌ در نهایت‌ موجب‌ افزایش‌گرده‌افشانی‌ می‌شود.

زنبوران‌ عسل‌ فعالیت‌ خود را از قسمت‌هایی‌ از درختان‌ میوه‌ که‌ اشعه‌ خورشید را زودتر دریافت‌ می‌کنند، شروع‌ کرده‌ و بتدریج‌ به‌ موازات‌ حرکت‌ آفتاب‌ مسیر حرکتی‌ خود را تغییرمی‌دهند. به‌ همین‌ دلیل‌ قسمت‌هایی‌ از باغ‌ یا درختان‌ میوه‌ که‌ از اشعه‌ آفتاب‌ کمتری‌ برخوردارند (داخل‌ سیستم‌ داربست‌ کیوی‌) و میزان‌ سایه‌ بیشتر است‌ درصد تشکیل‌ میوه‌ کمتر است‌.

زمانی‌ که‌ درختان‌ کیوی‌به‌ روش‌های‌ تی‌ – بار و آلاچیقی‌ پرورش‌ می‌یابند به‌ ترتیب‌ ۷۹ و ۶۴% زنبوران‌ در طول‌ ردیف‌ها و ۲۱ و ۳۶%، از بین‌ ردیف‌ها حرکت‌ می‌کنند، نتیجه‌ به‌ دست‌ آمده‌ این‌ عقیده‌ را قوت ‌می‌بخشد که‌ بر خلاف‌ توصیه‌های‌ قبلی‌ درختان‌ نر در تمام‌ ردیف‌ها می‌بایست‌ کشت‌ شوند. تعداد کندوی‌ مناسب‌ برای‌ گرده‌ افشانی‌ یک‌ هکتار باغ‌ کیوی ارائه‌ یک‌ فرمول‌ کلی‌ برای‌ تعداد کندوهای‌ مورد نیاز در یک‌ هکتار گیاه‌ زراعی‌ و باغی‌ جهت‌ انجام‌ گرده‌ افشانی‌ مفید و کافی‌، منطقی‌ به‌ نظر نمی‌رسد. زیرا عواملی‌ مانند تعداد کندوهای‌ زنبوران‌ و سایر حشرات‌ گرده‌افشان‌ در منطقه‌، وجود گیاهان‌ و سایر محصولات‌کشاورزی‌ که‌ باعث‌ جلب‌ زنبوران‌ عسل‌ می‌شوند و سطح‌ زیر کشت‌ گیاه‌ مورد نظر و برخی‌ عوامل‌ دیگر که‌ خارج‌ از کنترل‌ هستند، در تعیین‌ فرمول‌ مناسب‌ دخالت‌ دارند.

برای‌ اولین‌ بار در سال‌ ۱۹۷۱، فورد زنبورعسل‌ را برای‌ گرده‌ افشانی‌ درختان‌ کیوی‌ پیشنهاد کرد. او ابتدا چهار کندو را برای‌ گرده‌ افشانی‌ باغ‌های‌ کیوی‌ در یک‌ هکتار پیشنهاد کرد. سپس‌ سیل‌ و بریسکو در سال ‌۱۹۷۲ تعداد ۲/۵ کندوی‌ زنبورعسل‌ را برای‌ گرده‌افشانی‌ درختان‌ کیوی‌ کافی‌ دانستند. بالاخره‌ در سال‌ ۱۹۷۵ تحقیقات‌ پالمر و همکاران‌ نشان‌ داد که‌ تعداد ۸ کندو در یک‌ هکتار باغ‌ کیوی ‌بسیار مناسب‌ است‌. شرایط مناسب‌ کندوی‌ زنبورعسل‌ جهت‌ انجام‌ گرده‌ افشانی‌ از آنجا که‌ زنبورهای‌ جمع‌کننده‌ دانه‌ گرده‌ بیشتر از زنبورهای‌ جمع‌کننده‌ شهد در گرده‌افشانی‌ موثرند، لذا می‌بایست‌ از کندوهایی‌استفاده‌ نمود که‌ زنبوران‌ جستجوگر دانه‌ گرده‌ بیشتر داشته‌ باشند. کندوهای‌ بزرگ‌ که‌ تعداد زیادی‌ زنبورهای‌ نوزاد دارند بیش‌ از کندوهای‌ کوچک‌، زنبور جمع‌ کننده‌ دانه‌ گرده‌ بیرون‌ می‌فرستند. وجود نوزادان‌ زیاد در کندو باعث‌ رغبت‌ و تحریک‌ زنبوران‌ عسل‌ برای‌ جمع‌آوری‌ دانه‌ گرده‌ می‌شود.

در کشورهای‌ پیشرفته‌ اندازه‌ و استاندارد مشخصی‌ برای‌ کندوهای‌ گرده‌افشانی‌ کننده‌ تعیین‌ کرده‌اند. اندازه‌ کندو بر پایه ‌جمعیت‌ نوزاد زنبورها (تخم‌، لارو و شفیره‌) و تعداد زنبورهای‌ بالغ‌ تعیین‌ می‌شود. کندو باید دارای‌ ملکه ‌و نوزادان‌ سالم‌ باشد. حداقل‌ استاندارد تعداد قاب‌ نوزاد در ایالت‌ واشینگتن ‌آمریکا در کندوهایی‌ که‌ جهت‌ گرده‌افشانی‌ آماده‌ شده‌اند ۶ عدد است‌ که‌ در دمای‌ ۱۸/۳ درجه‌ سانتیگراد ۲۳ آنها به‌ وسیله‌ زنبور، پوشیده‌ شده‌ باشد. در یک‌ کندو که‌ دارای‌ ۶ قاب‌ پوشیده‌ از نوزاد در سنین‌ مختلف‌ باشد، جمعیت‌ زنبورهای‌ بالغ‌ به‌ ۳۰ هزار می‌رسد که‌ کمترین‌ تعداد پذیرفته‌ شده‌ زنبور جهت‌ انجام‌ گرده‌افشانی‌ است‌.

ماتسون‌ و رودس‌ در پژوهشی‌ نشان‌ دادند،کندوهایی‌ برای‌ گرده‌افشانی‌ باغ‌ کیوی‌ مناسب‌ است‌ که‌ حداقل‌ ۷ هزار سانتی‌متر مربع‌ فضا برای‌ نگهداری‌ نوزاد داشته‌ باشند. این‌ مقدار برابر با ۴ قاب‌ پر از نوزاد زنبور است‌. همچنین‌ ۱۴ کل‌ حجره‌ این ‌نوزادان‌ نیز سرپوشیده‌ نباشد. افزون‌ براین‌ ملکه‌ کندو نیز جوان‌ و بارور باشد و به‌ میزان‌ کافی‌ عسل‌ در کندو ذخیره‌ شده‌ باشد. تا زنبوران‌ کارگر بیشتری‌ را جهت‌ جمع‌آوری‌ دانه‌ گرده‌ برای‌ نوزادان‌ کندو تحریک ‌نماید. در صورتی‌ که‌ تحت‌ تأثیر شرایط غیر متعارف‌ جوی‌، پرواز زنبوران‌ عسل‌ برای‌ جمع‌آوری‌ شهد یا گرده‌ برای‌ چند روز امکان‌ پذیر نشد، ذخیر موجود عسل‌ جوابگوی‌ نیاز زنبوران‌ کندو باشد.

زمان‌ انتقال‌کندو به‌ باغ‌ کیوی‌ برای‌ حداکثر بهره‌برداری‌ از زنبوران‌ عسل‌ جهت‌ انجام‌ گرده‌ افشانی‌ باید کندوهای‌ آنها را موقعی‌ به‌ باغ‌ یا مزرعه‌ منتقل‌ نمود که‌ گل‌های‌ گیاه‌ مورد نظر باز شده‌ باشند و این‌ گیاه‌ از نظر مقدار شکوفه‌ نسبت‌ به‌ گیاهان‌ دیگر غالب‌ باشد. به‌ عنوان‌ مثال‌ در گرده‌ افشانی‌ درختان‌ سیب‌ توسط زنبورعسل‌ هنگامی‌ که‌ نخستین‌ شاه‌گل ‌باز شد زمان‌ مناسب‌ انتقال‌ کندو است‌.

در انتقال‌ کندو به‌ باغ‌ کیوی‌ به‌ علت‌ خاصیت‌ ثابت‌ گلی‌ زنبورعسل‌، می‌بایست‌ هنگامی‌ که‌ ۱۰-۲۰% از گل‌های‌ کیوی‌ باز شدند کندوها انتقال‌ داده‌ شوند. این‌ زمان‌ منطبق‌ با باز شدن‌ اولین‌ گل‌های‌ ماده‌ کیوی‌ است‌، زیرا گل‌های‌نر معمولاً زودتر باز می‌شوند. اگر زودتر از این‌ زمان‌ کندوها انتقال‌ یابند گل‌های‌ گونه‌ جدید به‌ اندازه‌ کافی‌ نیازمندی‌های‌ غذایی‌ کندو را نمی‌توانند تأمین‌ کنند و ممکن‌ است‌ در این‌ حالت‌ زنبوران‌ عسل‌ به‌ سوی‌گل‌های‌ گیاهان‌ رقیب‌ بروند.

این مطلب ادامه دارد…